Kull sena, fis-16 ta’ Lulju, niċċelebraw b’solennità kbira l-Festa tal-Madonna tal-Karmnu. Għalina l-Maltin u Għawdxin hija festa għażiża ħafna. Hekk hi wkoll għall-Ordni Karmelitan kollu u għal dawk kollha fejn dan l-Ordni xenxel għeruqu u warrad. Saħansitra din il-festa tiġi ċċelebrata f’bosta pajjiżi u parroċċi barra mill-Ordni Karmelitan. Għalhekk kien jixraq li l-Papa Pawlu VI jmur jiddikjara din il-Festa b’waħda Ekkleżjali.

Se nagħtu tagħrif dwar il-qdumijiet u l-għanijiet tat-twaqqif ta’ din il-festa u l-problemi marbutin magħhom, l-aktar jekk din il-festa kellhiex, fil-bidu tagħha, xi rabta mal-għotja tal-Labtu tal-Karmnu.

Qdumijiet il-festa

L-eqdem tliet dokumenti li jitkellmu mill-festa tal-Madonna tal-Karmnu, huma:
(a) Kalendarju astronomiku (1386);
(b) Brevjar-Messal (1375-1393);
(c) Messal (1387-1393).

a) Il-Kalendarju astronomiku

Dan il-Kalendarju jinsab f’kodiċi tal-British Museum (ms. Arundel 347). Jista' jkun li mhux eqdem mit-tieni dokument li semmejna, imma tingħata lilu l-ewwel preferenza minnħabba fid-dettalji u ż-żmien mogħtija mill-istess awtur.[1]

L-awtur tal-Kalendarju huwa Nicholas ta’ Lynn, Karmelitan, Lecturer fit-Teoloġija:

“Praesens Kalendarium ego frater Nicholaus de Linea, ordinis beate Dei Genitricis Marie de Monte Carmeli, inter lectores sacre theologie minimus et indignus, composui”.[2]

Minn fonti oħra nafu li Lynn mhux kunjom l-awtur, imma isem il-belt li minnha kien ġej; qiegħda fir-reġjun ta’ Norfolk, Ingilterra. Nicholas ħaddan l-Ordni Karmelitan f’kunvent fis-subborg tal-belt ta’ Norfolk. Bniedem ta’ kultura kbira fix-xjenza naturali, hu kien fi żmienu kosmografu u astronomu magħruf. Kiteb bosta xogħlijiet astronomiċi, l-aqwa fosthom il-Kalendarju. Xi wħud isemmuh b’tifħir għall-għerf tiegħu fil-matematika, oħrajn bħala teologu mill-aħjar.[3] Miet fi tmiem is-sena 1390 jew f’xi snin wara. Ma setax miet fis-sena 1370, kif iżommu xi wħud, għaliex f’manuskritt tal-Bibljoteka Bodleana ta’ l-Università ta’ Oxford, l-awtur jitkellem mill-eklissi tax-xemx fl-emisferu tal-belt ta’ Oxford mill-1376-1390.[4]

Id-data kategorika tal-kompożizzjoni tal-Kalendarju hi dik tal-1386:

“Praesens Kalendarium... composui anno eiusdem Domini nostri Iesu Christi 1386”.[5]

Għalhekk ma nistgħux nifhmu kif ċerti storiċi jiktbu “circa” (Zimmerman), “circiter” (Forcadell), “prima” (Boaga) is-sena 1386. Min-naħa tiegħu Kallenberg jikteb: “probably in 1387”.[6]

Kien hemm żewġ motivi li wasslu lil Nicholas ta’ Lynn biex jikkomponi dak il-Kalendarju. L-ewwelnett, biex b’hekk jagħti ġieħ u glorja lil Ġesù Kristu u ‘l Ommu l-Verġni Marija. Il-tieni, biex jikkuntenta l-Prinċep John, Duka ta’ Lancaster, għat-talba li kien għamillu:

“...(composui) ad eius (Christi) laudes at magnificentiam et Genitricis sue Marie intemerate Virginis, ordinis nostri Patrone specialis, necnon ad petitionem et complacentiam illustrissimi principis dommini Iohannis, ducis Lancastrie”.[7]

Il-kalendarju tal-kodiċi tal-British Museum li semmejna (Arundel 347) fih 46 folja. Ta’ interess partikulari hija l-f. 18, għax tagħti d-data tal-festa tal-Madonna tal-Karmnu u l-isem tagħha kif kienet magħrufa dak iż-żmien: “XVI Kal. Augusti: Commemoratio solemnis sancte Marie”, jiġifieri, 17 ta’ Lulju: Tifkira Solenni ta’ Santa Marija,[8]

b) Iż-żewġ dokumenti l-oħra

It-tieni dokument huwa Brevjar-Messal tal-Bibljoteka Bodleana ta’ l-Università ta’ Oxford (ms. 9). Skond Zimmerman, hu tal-1399.[9] Saggi jidhirlu li Forcadell huwa wkoll ta’ l-istess fehma,[10] imma dan mhux minnu. Forcadell iniżżel biss dak li jgħid Zimmerman mingħajr ma jesprimi ruħu. Żgur li hu jgħid, li forsi dan id-dokument huwa eqdem mill-Kalendarju astronomiku, imma billi huwa nieqes minn ċerti ħżuż paleografiċi li jistgħu jiddeterminaw iż-żmien eżatt tiegħu, ma nistgħux nipprovaw li huwa anterjuri għall-ieħor.[11] Min-naħa tagħhom Saggi u Boaga jsegwu lil Kallenberg, li jagħti s-snin 1375-1393.[12]

Il-Festa li qegħdin nitkellmu minnha tinsab f’żewġ postijiet ta’ dan il-Brevjar-Messal, f’ f.199: “XVI Kal. Augusti, Sollemnis memoria beate Marie Virginis”, u f’ f.344: “In sollemnitate commemoracionis beate Marie". Jiġifieri, fis-17 ta’ Lulju ssir it-Tifkira Solenni tal-Beata Verġni Marija.

It-tielet dokument hu Messal tal-British Museum ta’ Londra (ms. Addit. 29704-29705, 44892). Kienet Margaret Rickert, Professoressa ta’ l-Arti fl-Università ta’ Chicago li, bl-akbar sabar, għaqqdet flimkien l-għadd kbir ta’ biċċiet ta’ dan il-Messal. Irnexxielha tidentifikah. Kien jintuża mill-Karmelitani ta’ Londra. Għad-data ta’ l-oriġini tiegħu, hi qagħdet fuq dik mogħtija minn Zimmerman: 1376/1391,[13] imma studjużi oħra, bħal Kallenberg, jaħsbu li huwa iżjed tardiv: 1387-1393.[14]

Dan id-dokument huwa ta’ interess partikulari mhux biss għax fih il-festa tat-Tifkira Solenni li kienu jiċċelebraw il-Karmelitani, imma wkoll għaliex huwa l-eqdem dokument li jagħtina ħjiel tal-liturġija ta’ nhar il-festa. L-Uffizzju divin u l-Quddiesa kienu jittieħdu minn dawk komuni tal-Madonna ta’ nhar ta’ Sibt. Kulma kien hemm proprju kienu “Oremus” fl-Uffizzju u fil-Quddiesa, kif ukoll il-Flos Carmeli u t-talba (Secreta) li jgħid is-saċerdot wara l-Offertorju. Għalhekk, billi f’dan id-dokument tissemma l- Flos Carmeli, forsi kien hemm xi rabta bejn il-festa tat-Tifkira Solenni u dik tal-Labtu tal-Karmnu.

Kulħadd jaqbel li, mill-eqdem tliet dokumenti li semmejna, jirriżulta li l-Karmelitani, fit-tieni taqsima tas-seklu XIV, kienu diġà jiċċelebraw il-festa tat-Tifkira Solenni ta’ Santa Marija. L-istudjiżi mbagħad huma lkoll fehma waħda li l-festa kellha bidu bl-Ingilterra,[15] għar-raġuni li l-ewwel kodiċijiet, kemm ta’ l-Uffizzju u kemm tal-Quddiesa, huma Ingliżi:

"... L’affermazione si basa sul fatto che i primi codici, sia dell’ufficio che dells messa, sono inglesi”.[16]

Imma għal dak li hu bidu ta’ din il-festa, le ma jaqblux bejniethom; min jgħid qabel u min jgħid wara l-1376. Ukoll jum il-festa huwa xi ftit problematiku.

Bidu tal-Festa

Ir-raġuni taż-żewġ fehmiet differenti li semmejna hija msejsa fuq ġrajja. Fl-1376, il-Ġeneral ta’ l-Ordni Karmelitan Bernard Oller ippresida l-Kapitlu Provinċjal tal-Provinċja Karmelitana Ingliza. Sar f’Doncaster, nhar il-festa ta’ l-Assunta.[17] Billi fl-Ordni ma kienx hemm konformità bejn il-Provinċji u kunventi dwar il-festa patronali ta’ l-Ordni Karmelitan – min kien għażel il-Luzjata u min l-Assunta jew il-Kunċizzjoni – hu ried jiġbed ħabel wieħed, kulħadd jagħmel l-istess festa tal-Madonna. Hekk qatagħha u hekk ordna li jsir fl-Ordni kollu: “per totum ordinem observari praecepit”.[18] Liema festa stabbilixxa?

Skond Zimmerman, il-festa ta’ l-Assunta. Għalhekk jirraġuna hu, ladarba l-festa tat-Tifkira Solenni ta’ Lulju nsibuha mniżżla għall-ewwel darba fil-Kalendarju Astronomiku ta’ Nicholas ta’ Lynn, ma setgħetx bdiet jekk mhux bejn 1376/1386. Għalkemm Zimmerman ta’ min jaqlagħlu l-kappell bħala storiku, imma f’din il-ħaġa mhu xejn konvinċenti. Fejn sabha din, li l-Ġeneral stabbilixxa l-festa ta’ l-Assunta? Ix-xhieda li jġib hu, ta’ Robert Ormeskirk, imniżżla f’manuskritt ta’ John Bale.[19] U f’din ix-xhieda ma tissemma l-ebda festa, għajr li nhar l-Assunta tal-1376 kien sar dak il-Kapitlu.[20]

It-tieni fehma, iżjed loġika, hija mħaddna minn Elias Magennis u Augustin Forcadell, it-tnejn Karmelitani. Kemm-il wieħed u kemm l-ieħor iżommu li l-festa kienet twaqqfet qabel l-1386, meta dehret fil-Kalendarju ta’ Lynn. Min-naħa tiegħu Magennis jidhirlu li kienet diġà teżisti qabel 1374/1387, filwaqt li Forcadell, mill-istħarriġ li għamel, jasal għall-konklużjoni li bdiet qabel l-1386, għalkemm żmien l-oriġini tagħha mhux magħeuf.[21]

Magennis jirraġuna li, jekk huwa minnu li l-Ġeneral Nicholas Oller stabbilixxa l-Assunta b’festa patronali ta’ l-Ordni kollu, u mbagħad ftit wara, minkejja l-qawwa tad-digriet Ġenerali, titwaqqaf festa ġdida tat-Tifkira Solenni tal-Madonna, tidher ħaġa barra minn lokha. Għalhekk huwa wisq iżjed probabbli, li l-festa kienet diġà teżisti, u sewwa sew din hija r-raġuni l-għaliex id-digriet tal-Ġeneral ma rnexxilux jeliminha.[22]

Forcadell jagħmilha ċara li t-test ta’ Ormeskirk, kif miġjub minn Bale, huwa oskur ħafna. Hu jidhirlu li Oller ma riedx jordna ħaġ’oħra, għajr li l-festa tal-Verġni Marija jiġu ċċelebrati b’mod solenni, l-aktar dik ta’ l-Assunta, fejn kien qiegħed jiġi ċċelebrat il-Kapitlu, Doncaster. Għalhekk, jekk wiehed jifhem sewwa t-test ta’ Ormeskirk, jasal biex jaqbel ma’ l-argument ta’ Magennis li d-digriet tal-Ġeneral ma kienx effettiv, għaliex qabel kien hemm festa oħra (dik tat-Tifkira Solenni) b’għeruq fil-fond sewwa.[23]

Ta' minn isemmi l-kumment ħelu li jagħmel Magennis dwar il-festa li qegħdin nitkellmu minnha. Jgħid li mhux biss ġabitha żewġ u baqgħet il-festa annwali tal-Patrijiet Karmelitani fl-Ingilterra, imma kkonvertiet il-Provinċji kollha ta’ l-Ordni Karmelitan matul iż-żminijiet.[24] Tabilħaqq bejn l-1400 u l-1540 insibu din il-festa f’bosta Brevjari u Messali ta’ l-Ordni, u fl-ewwel 50 sena tas-seklu XV xterdet bil-mod il-mod fl-Ewropa. L-ewwel fil-Belġju, Bruge, imbagħad fil-Portigal, Lisbona, fl-Irlanda...

Jum il-Festa

Jum il-Festa tal-Madonna tal-Karmnu għandu bżonn ukoll li jiġi ċċarat. Fit-tliet dokumenti li semmejna, kif ukoll fil-kotba kollha manuskritti: Brevjarji u Messali, il-festa tat-Tifkira Solenni li l-Karmelitani kienu jagħmlu f’Lulju kienet issir fis17 ta’ dak ix-xhar. L-ewwel darba li dehret id-data tas-16 ta’ Lulju kien fi Brevjar ta’ Venezja, 1481. U hekk baqa' jsir fil-kotba liturġiċi stampati tas-sekli XV u XVI, bħalma hu l-Brevjar tal-1490 u 1495, u l-Messali tal-1500, 1504, 1509, kollha mitbugħin f’Venezja. L-eċċezzjoni waħdanija hija l-Brevjar ta’ Brescia tal-1490, fejn jum il-Festa huwa mniżżel fis-17 ta’ Lulju. [25]

Kittieba antiki wkoll jagħtu l-jum 17. Min-naħa tiegħu Baldwin Leers jikteb li l-Festa ssir nhar San Alessju, li tiġi fis-17 ta’ Lulju.[26] Ubale iniżżel: “XVII die iulii Commemoratio...”[27]

Għaliex il-Patrijiet Karmelitani Inglizi kienu għażlu s-17 ta’ Lulju għat-Tifkira Solenni ta’ Santa Marija li maż-żmien bdiet tissejjaħ tal-Madonna tal-Karmnu? Forcadell jgħid, “għal xi raġuni jew oħra li għadna ma nafux”[28] Oħrajn, bħal Boaga, huma tal-fehma li “il-Konċilju ta’ “Lyons II”, skond l-Ingliżi, “kien sewwa sew fil-jum 17 ta’ Lulju (1274) meta approva l-Ordni Karmelitan”[29] Insaħħu din il-fehma b’dak li jikteb Bale, “it-Tifkira ssir fis-17 ta’ Lulju minħabba fid-digriet tal-Konċilju ta’ Lyons”.[30]

Skond Saggi, saret ċerta konfużjoni fl-għażla tas-17. Il-Patrijiet ħalltu l-approvazzjoni ta’ l-Ordni u tar-Regula: l-ewwel approvazzjoni minn Onorju III (1226), id-digriet tal-Konċilju II ta’ Lyons (1274), u dak tal-Papa Bonifaċju VIII (1298). F’dak ta’ Lyons il-Karmelitani u l-Agostinjani tħallew kif kienu, sakemm ma toħroġx xi ordni oħra: “in suo statu manere concedimus, donec de ipsis aliter fuerit ordinatum”. Dan l-istat ta’ inċertezza dam għal 24 sena, sewwa sew sal-5 ta’ Mejju, meta l-Papa Bonifaċju VIII biddel il-kliem tal-Konċilju b’dan il-kliem: “in solido statu volumus permanere”, jiġifieri jibqgħu għal kollox kif kienu qabel, u allura jkunu approvati definitivament bħad-Dumnikani u l-Franġiskani.[31] Għalhekk, billi l-Karmelitani ta’ l-Ingilterra nterpretaw ħażin id-digriet tal-Konċilju ta’ Lyons, ħasbu li kien hu li reġa' approva l-Ordni Karmelitan, b’sens ta’ gratitudni għażlu s-17 ta’ Lulju bħala d-data tal-festa tagħhom. Fil-fatt, f’dik id-data kien ħareġ id-digriet u ntemm il-Konċilju.[32]

Tiġi allura waħidha l-mistoqsija, għaliex il-Provinċji ta’ l-Ordni, meta ħaddnu t-Tifkira Solenni bħala l-festa Patronali ta’ l-Ordni Karmelitan, bidlulha l-ġurnata tagħha: 16 flok 17 ta’ Lulju? Bi żball ta’ l-istampa fil-Brevjar ta’ Venezja tal-1481? Jekk hux iva ma nafux, imma l-istess jum baqa' jirrepeti ruħu fil-kotba liturġiċi mitbugħin fis-sekli XV u XVI.[33] Kien l-influss ta’ dawn it-testi liturġiċi, stampati f’Venezja, li kkontribwew biex minn dak iż-żmien sal-ġurnata ta’ llum jum il-festa tal-Karmnu hu s-16 ta’ Lulju. F’dik l-epoka, fl-Ewropa, is-17 ta’ Lulju kien iddedikat lil San Alessju. Forsi (Forcadell) jew mingħajr forsi (Boaga), kien għalhekk li l-Karmelitani ttrasferew il-festa tagħhom għall-jum ta’ qabel, ħieles kif kien miċ-ċelebrazzjoni ta’ xi Qaddis.[34]

Għanijiet il-festa

Matul iż-żminijiet inkiteb ħafna fuq il-festa tal-Madonna tal-Karmnu, magħrufa uffiċjalment fil-Liturġija bl-isem It-Tifkira Solenni tal-Beata Verġni Marija tal-Għolja tal-Karmelu. Spiss, laktar mill-1600, din il-festa kienet meqjusa bħala l-Festa tal-Labtu. Din il-karatteristika nsibuha fl-ewwel żminijiet tal-Festa? Il-biċċa l-kbira ta’ l-istudjużi jgħidu li le. Min-naħa tiegħu Arie Kallenberg, madwar is-sena 2000, kiteb artiklu biex jipprova li din il-festa, fl-oriġini tagħha, kellha karatteristika għal kollox differenti minn dik tal-Labtu: “the origin of the feast had a totally different character”.[35] Mhux hekk kien jaħsibha Elias Magennis. Jidher ixaqleb miegħu Forcadell.[36] Għalhekk: a) Għal-liema għanijiet twaqqfet il-festa tat-Tifkira Solenni? (b) Hemm xi ħjiel li twaqqfet ukoll minħabba fil-Labtu?

a) Għanijiet ċerti

L-ewwel tagħrif dwar l-iskop li għaliha twaqqfet il-festa tat-Tifkira Solenni ta’ Santa Marija jinsab f’Oremus u f’rakkont. L-Oremus huwa dak misjub fil-Brevjar ta’ Oxford (1375-1393), fejn jingħad li Alla għoġbu jżejjen l-Ordni Karmelitan bit-titlu glorjuż ta’ l-Imqaddsa Verġni Marija, Omm Ibnu, u li biex jiddefendih (lill-Ordni) wettaq ukoll mirakli. F’dan il-kliem mhux wieħed u tnejn jaraw allużjoni trasparenti għall-kontroversja ta’ Cambridge. Fl-1374, xi studenti ta’ dik l-Università bdew iħaqquha li mhux minnu li l-Ordni Karmelitan kien Ordni Marjan. Għalhekk il-‘magister regens’, John Hornby, kien kostrett jiddefendi l-qdumijiet marjani ta’ l-Ordni quddiem il-Viċi Kanċellier, John Dunwich, u d-dutturi l-oħra preżenti ta’ l-Università. L-avversarju tiegħu kien Dumnikan, John Stokes, li hemm suspett li kien hu li xewwex lill-istudenti. Is-sentenza nqatgħet favur il-Karmelitan. Stokes argumenta li mhux il-Verġni Marija kienet il-Patruna tal-Karmelitani, imma Santa Marija Egizijaka, li qabel ma kkonvertiet kienet mara tad-dnub.[37]

Kemm u liema huma l-mirakli li għamel Alla biex jiddefendi l-Ordni Karmelitan, insibhom imniżżlin fir-rakkont, attribwit lil Nicholas Kenton, Provinċjal tal-Karmelitani ta’ l-Ingilterra mill-1444 (+1468). Billi huwa rakkont popolari antik u kien jinqara fil-lezzjonijiet ta’ l-Uffizzju divin nhar il-festa tal-Madonna tal-Karmnu, għalhekk hu magħruf bl-isem ta’ “Legenda Inviolabilis antiquitatis”. [38]

Il-kalendarju tal-Brevjar Karmelitan ta’ Ferrara (1459-1478), jitkellem minn miraklu wieħed: “Commemoracio sollemnis beate Mariae Virginis ob miraculum ab ipsa gestum”. Bil-maqlub, f’Brevjar Ġermaniż (1476) jissemma aktar minn miraklu wieħed: “solempnis commemoracio miraculorum”. Jekk il-miraklu jew mirakli li se nsemmu humiex veri mirakli jew le, mhux ta’ min ifittex l-irqaqat, għaliex għan-nies ta’ dawk iż-żminijiet kienu ħaġa ħafifa li jitkellmu minn mirakli li ma kienux hekk f’sens dejjaq.[39]

Mingħajr dubju, f’dak ir-rakkont hemm referenza ċara għall-motiv tal-festa tat-Tifkira Solenni. L-iskop hu, biex nagħtu l-akbar ġieħ lil Avukata hekk kbira. It-titlu ta’ Aħwa ta’ l-Imqaddsa Marija tal-Karmnu, li bih aħna nissejħu u li hu approvat mill-Knisja, huwa żgur l-akbar glorja tagħna:

“Praesentis itaque diei celebritas nos edoceat tam praecellentis Advocatae laudes ampliare devotas. Titulus certe felicis fastigii nos attollit, quo Fratres beatae Mariae de Carmelo sacra approbante Ecclesia vocitamur”.[40]

Il-miraklu mbagħad li jissemma f’dak ir-rakkont hu tad-dehra tal-Madonna lill-Papa Onorju III, biex twiddbu ħalli ma jeqridx l-Ordni Karmelitan, kif kienu tawh il-parir iż-żewġ Kardinali li kien qabbad jistudjaw il-każ tal-Karmelitani vis-à-vis il-Konċilju tal-Latern IV. Mhux talli ma jeqridhomx, imma talli kellu jikkonferma l-Ordni u r-Regula tagħhom. Żiedet tgħidlu, li dawk iż-żewġ Kardinali dak il-lejl stess kellhom jisfaw mejta. Meta l-għada ra li tassew seħħ dak li qaltlu l-Madonna, qatagħha li japprova l-Ordni.[41]

Għedna li, f’Brevjar Ġermaniż tal-1476, jissemma aktar minn miraklu wieħed. Fil-fatt, xi wħud jagħtu wkoll il-miraklu ta’ Chester, għaliex jidhrilhom li hemm allużjoni għalih fil-kliem: "pro defensione eiusdem miracula suscitasti” (=biex tiddefendi lill-istess/[Ordni Karmelitan] wettaqt mirakli) ta’ l-Oremus li semmejna. Wieħed minnhom hu Zimmerman: “The allusion to the Chester miracle is obvious”.[42] Kallenberg mhuwiex daqshekk żgur. Juża' l-kelmiet “possible”, u “could be”.[43] Bil-maqlub, Forcadell huwa għal kollox kuntrarju; għaliex fehma bħal dik hija barranija għal kollox għat-tradizzjoni ta’ l-Ordni bla ebda fundament:

“Nullatenus vero admittimus in verbis orationis ‘miracula suscitasti’ allusionem fieri ex proposito ad miraculum Cestriae. Haec assertio ab ordinis traditione omnino aliena est; recentius prolata est a B. Zimmerman, et quidem, ut nobis videtur, absque ullo fundamento”.[44]

John Bachontorpe, O.Carm., hu l-ewwel awtur Karmelitan li jikteb dwar dan il-miraklu ta’ Chester f’Laus Religionis.[45] Jgħid li fil-belt ta’ Chester, fl-Ingilterra, billi xi għajjurin għall-Karmelitani, għax dawn kienu jippretendu li għandhom jedd iżjed minn Ordnijiet Reliġjużi oħra li jissejħu servi ta’ Marija, l-abbati tal-monasteru ta’ S.Werburgh ta’ l-istess belt ta’ Chester, organizza purċissjoni kbira sa ħdejn l-istatwa ta’ dik il-Qaddisa. Fil-monasteru, in-naħa tan-nofsinhar tal-kor, u sewwa sew f’ras il-qabar ta’ Godstald, l-eremita (li darba kien imperatur), kien hemm statwa ta’ l-Imqaddsa Verġni Marija, li permezz tagħha Alla wettaq bosta mirakli. Waqt il-purċissjoni, hekk kif il-Karmelitani qorbu lejn din l-istatwa, fejn kien hemm ħdejha kotra ta’ nies, sellmulha. Il-Madonna qamet fuq riġleja, ippuntat saba' lejn il-Karmelitani u, b’leħen li setà jismgħa kulħadd, qalet: “Dawn huma ħuti, l-għeżież u l-magħżulin tiegħi”. Meta raw dan, dawk li kienu ħaduha kontra l-Karmelitani għamlu penitenza. Minn dak inhar ‘il quddiem, huma bdew iżommu l-Ordni f’ġieħ kbir.[46]

L-abbati ta’ dak il-monasteru kien Thomas de Birchills. Għalhekk il-miraklu ta’ Chester ma setax ġara, jekk mhux fis-snin 1291-1323, għax kien f’dak il-perjodu li Thomas kien l-abbati tal-monasteru ta’ St Werburgħ, Chester.[47]

b) Għan inċert

Il-festa tat-Tifkira Solenni ta’ Santa Marija tas-16 ta’ Lulju maż-żmien inbidlet f’dik tal-Labtu tal-Karmnu. Bdiet tingħata importanza kbira l-ġrajja tal-għotja tal-Labtu lil San Xmun Stock mill-Verġni Marija. U mhux wieħed u tnejn bdew jaraw f’din il-festa għan jew skop ieħor tat-twaqqif tagħha marbut mal-festa Ingliża tat-Tifkira Solenni. Fil-fatt Segerus Pauli, għalkemm ma jżommx l-għotja tal-Labtu bħala l-għan ewlieni tal-festa, imma jidhirlu li bdiet issir b’aktar solennità minħabba fil-Labtu.[48] Ġwann ta’ S. Bernard, wara li jagħti l-motiv tat-twaqqif tal-festa, iżid li wkoll minħabba fil-privileġġ speċjali u singulari tal-Labtu.[49] Skond Daniel a Virgine Maria, il-festa twaqqfet b’tifkira tal-benefiċċji li l-Madonna tat lill-Ordni Karmelitan, speċjalment tal-Labtu Mqaddes.[50] Bħala l-aħħar eżempju nsemmu lil Giuseppe Fornari. L-istess bħal Daniel a Virgine Maria, jidhirlu li l-għan tat-twaqqif tal-festa huma l-“benefiċii e gratie singolari”. Għalhekk, b’sinjal ta’ gratitudni, radd il-ħajr, u tifkira perpetwa li l-Karmelitani jagħmlu dik is-Solennità, fost ir-rigal qaddis tal-privileġġ li hu r-rahan ta’ l-imħabba materna tagħha, “dico del Sacro Scapolare”.[51]

Imma l-maltemp kien għadu ġej. Beneditt Zimmerman, O.C.D., li għall-ewwel, fl-Uffizzju antik tat-Tifkira Solenni, kien ammetta li hemm mistura allużjonijiet għal-Labtu, wara sostna li m’hemm l-ebda ħjiel tad-dehra li kellu S. Xmun Stock jew tal-Labtu. L-għan tal-festa “nullatenus in gratitudinem collati Scapularis”, kien għal kollox mhux b’sinjal ta’ gratitudni minħabba fl-għotja tal-Labtu.[52]

Elias Magennis, O.Carm., deherlu li t-teorija ta’ Zimmerman kienet kuntrarja għal ċerti fatti u t-tradizzjoni. Għalhekk, għalkemm kellu stima kbira ta’ Zimmerman, hu ħass li għandu jikkonfutah. Fil-fema tiegħu, “it is not improbable that there is an indirect reference to the Scapular, in the second prayer” (VI oratio).[53]

Kif jiġri dejjem f’xi kontroversja, issib xi wħud li jżommu ma' naħa u oħrajn li jżommu ma' oħra. Herbert Thurston, S.J., segwa lil Zimmerman b’għajnejh magħluqa.[54] Mhux biss dan il-Ġeżwita, imma wkoll xi awturi Karmelitani ta’ żmienna. Saggi jikteb: “non risulta in alcun modo lo Scapolare”, Boaga jgħid, li t-Tifkira Solenni tal-Beata Virġni Marija tal-Karmnu “non è legata dalle origini allo Scapolare e alla visione di S. Simone Stock”; u Kallenberg (ex Karmelitan) ma jagħmlilhomx għajb. F’artiklu fuq il-festa li qegħdin nitkellmu minnha, jikteb hekk “Spiss, imma l-aktar mill-1600, jintqal b’ċerta enfasi li l-festa tal-Madonna tal-Karmnu kienet prinċipalment festa tal-Labtu”. Jidhirlu li dan mhux minnu. Għalhekk, fuq dokumenti liturġiċi ta’ qabel l-1550, ifittex li jipprova, “That the origin of the feast had a totally different character”.[55]

Oħrajn huma ta’ fema kuntrarja. George Holweck, mil-lezzjonijiet tat-tieni notturn tal-festa, iddeduċa li l-festa twaqqfet b’tifkira ta’ dik id-dehra famuża, li fiha l-Imqaddsa Omm Alla, fis-16 ta’ Lulju 1251, tat l-“insignem Scapularis vestem S.Simoni Anglico”. Min-naħa tiegħu, il-Kardinal Isidor Goma' jtenni kelma b’kelma, bl-Ispanjol, dak li jgħid Holweck.[56]

Augustin Farcadell, O.Carm., huwa l-ewwel wieħed li għamel studju serju fuq l-istorja u l-liturġija tat-Tifkira Solenni tal-Madonna tal-Karmnu, u ppublikah fi ktieb. Mil-lettura ta’ dan il-ktieb Kallenberg ħa l-impressjoni li l-awtur ried jipprova, li din il-festa kienet u għadha qabel xejn festa tal-Labtu, festa ta’ dak il-Labtu li l-Madonna tat lil San Xmun Stock fis-16 ta’ Lulju 1251.[57] Ħa falza stikka? Żgur li Forcadell ikkonfuta b’suċċess u xejjen l-argumenti ta’ Zimmerman, imma ma jidherx li wieħed jista' jasal għal impressjoni bħal dik.

Hu jgħid biss, li ma jiċħadx li l-awtur ta’ l-Uffizzju l-antik tat-Tifkira Solenni ta’ Santa Marija kellu f’moħħu l-Labtu, ħsieb bħal dak huwa ħaġa naturali li jgħaddilu minn rasu, imma mhux leċitu li wieħed imur fil-bogħod aktar minn hekk, jiġifieri li jmur oltri din l-ipotesi jew suppożizzjoni.[58] Din l-interpretazzjoni hija marbuta mal-fehma tiegħu dwar l-oġġett tal-festa li qegħdin nitkellmu minnha. Skond Forcadell, L-oġġett kien dejjem il-Patronat tal-Verġni Marija. Il-Karmelitani waqqfu din il-festa b’tifkira tal-benefiċċji li hi tat lill-Ordni u l-mirakli li wettqet biex tiddefendih (azzjoni dixxendenti), u b’sinjal ta’ radd il-ħajr lil Marija ta’ dak kollu li għamlet magħhom (azzjoni axxendenti). Wieħed minn dawn il-benefiċċji huwa l-għotja tal-Labtu. Għalhekk ma setax jonqos li ma jgħaddilux minn moħħu l-Labtu lill-awtur ta’ dak l-Uffizzju.[59]

Kummenti

Hija Fehma kommuni li l-festa tat-Tifkira Solenni tal-Verġni Marija li l-Karmelitani jiċċelebraw f’Lulju, kellha bidu fl-Ingiltera. Mela hija żgur ħażina l-fehma ta’ dawk li, bħall-Karmelitani Pier Tommaso Saraceni, Daniel a Vitgine Maria u Juan Sylveira, jidhrilhom li l-festa twaqqfet fl-1226, fi żmien il-Papa Onorju III, wara li kkonferma l-Ordni u r-Regula Karmelitana. Għaliex huwa storikament aċċertat li l-Karmelitani emigraw fl-Ingilterra fl-1242.[60]

Minn estrem għal ieħor. Skond Zimmerman, il-festa twaqqfet fis-snin 1376-1386, wara li l-Ġeneral ta’ l-Ordni Karmelitan, fl-1376, ordna li l-festa ta’ l-Assunta kellha tkun il-festa Patronali ta’ l-Ordni kollu. Din it-teorija hija ftit u xejn probabbli, jekk mhux ukoll impossibbli. Għax allura jiġi, li l-Provinċja Ingliża qisha sfidat l-ordni tal-Ġeneral u daħħlet festa ġdida tal-Madonna b’Patruna tagħha. Din il-festa hekk kibret li, fl-1386, insibuha diġà mniżżla f’kalendarju astronomiku. Mhux iżjed loġiku l-argument ta’ Magennis li, id-digriet tal-Ġeneral ma kellux effett, għaliex diġà kienet teżisti l-festa annwali tat-Tifkira Solenni ta’ Santa Marija u kienet diġà leħqet niżżlet għeruqha fil-fond?

Għalkemm l-argument ta’ Megennis jidher f’loku, imma ż-żmien li jagħti tat-twaqqif tal-festa ma tantx hu ta’ min joqgħod fuqu. Jgħid, li l-festa bdiet qabel is-snin li għaddew bejn l-1374 u l-1387. Mela f’sentejn titwaqqaf festa u tnissel għeruqha fil-fond? Jekk stess kienet diġà ssir fl-1374, sentejn biss qabel id-digriet tal-Ġeneral, possibbli li l-mannara ta’ dak id-digriet ma kellhiex saħħa tqaċċatha minn għeruqha?

It-teorija ta’ Saggi mhix konvinċenti. Jikteb li l-festa twieldet għal ħabta ta’ tmiem is-seklu XIV, wisq probabbli bħala konsegwenza tar-rebħa tal-Karmelitani fl-Università ta’ Cambridge. Din seħħet fl-1374. Mill-ewwel wara dik ir-rebħa? Jekk iva, mela qabel id-digriet tal-Ġeneral; jekk le, mela wara. U dan il-wara jista' jkun għal ħabta tal-1386 meta deher il-kalendarju ta’ Lynn jew iżjed tard, ladarba, kif qal hu, għal ħabta ta’ tmiem is-seklu XIV. Iżda, li r-rebħa ta’ Cambridge kienet biss okkażjoni, u diffiċli li titwaqqaf festa proprju għal dik ir-raġuni, imma mhux impossibbli għal dawk iż-żminijiet. Għalhekk il-motiv proprju tat-twaqqif tal-festa jidhirlu li hu l-approvazzjoni tas-Santa Sede ta’ l-Ordni Karmelitan u r-Regula tiegħu.[61] Liema approvazzjoni, ta’ Onorju III (1226), tal-Konċilju ta’ Lyon (1274), skond xi wħud jew ta’ Bonifaċju VIII (1298)? Jekk stess din ta’ l-aħħar, kif jidher li jżomm Saggi, bejnha u bejn ir-rebħa ta’ Cambridge kienu għaddew 76 sena. Possibbli l-Karmelitani Ingliżi baqgħu jistennew tliet kwarti ta’ seklu biex tiġihom l-okkażjoni biex idaħħlu l-festa?

Sewwa jgħidu li kappell ma jmejjilx lil ieħor. Boaga ma riedx jikkomprometti ruħu, la ma’ Zimmerman, la ma' Magennis u lanqas ma’ Saggi. Jikteb li l-festa kienet diġà tiġi ċċelebrata fit-tieni ħamsin sena tas-seklu XIV. Min-naħa tiegħu, Kallenberg isegwi lil Saggi, li l-festa twaqqfet bħala konsegwenza tar-rebħa ta’ Cambridge, wara l-kontroversja dwar it-titlu Marjan ta’ l-Ordni bejn Hornby, O.Carm., u Stoker, O.P. Għalhekk l-istess kritika li saret lil Saggi tgħodd għalih ukoll.

L-ikbar diżappuntament (għal dawk li huma interessati li jkunu jafu meta twaqqfet il-festa tal-Madonna tal-Karmnu) huwa l-konklużjoni li wasal għaliha Forcadell. Wara l-istudju estensiv u intensiv tiegħu dwar l-istorja u l-liturġija ta’ din il-festa, spiċċa biex qal li, it-Tifkira Solenni ta’ Santa Marija bdiet tiġi ċċelebrata fl-Ordni Karmelitan qabel l-1386 għaliex kulħadd jaqbel li l-bidu tal-festa kien qabel l-1386. Imma min joqrob lejn il-verità, dawk li jżommu l-1226, 1274, 1298, 1374, jew dawk li, bħal Zimmerman, l-1376/1386?

Fil-fehma tagħna l-festa twaqqfet wara l-Konċilju ta’ Lyons. Diġà Bale jikteb, li t-Tifkira saret minħabba fl-atti tal-Konċilju ta Lyons: “Commemoratio fit pro sctis in concilio Lugdunensi”. F’dak il-Konċilju l-Karmelitani skansaw is-soppressjoni b’xagħra. Tħallew iva “in solito statu” fl-istat tagħhom tas-soltu, imma “donec” sakemm jiġi deċiż mod ieħor. U x’ġara? Malajr l-apoloġisti Karmelitani ggranfaw mal-frażi “in solito statu” u, bona feda jew le, bdew jgħidu li l-Konċilju niżżel “in solido statu”, jiġifieri fi stat żgur. Dehru hekk konvinċenti fi kliemhom li sa Papiet li ġew wara pperswadew ruħhom jużaw dik il-frazi,[62] fosthom Bonifaċju VIII li fil-5 ta’ Mejju 1298 biddel il-kelma “solito” tal-Konċilju f’”solido”. Sewwa sew f’din il-forma d-digriet tal-Konċilju għadda fid-Decretali. B’dankollu, hemm min iżomm li kien Onorju IV l-ewwel wieħed li uża dik il-forma. Fil-fatt Tolomeo ta’ Lucca, kontemporanju ta’ Onorju IV, jikteb li kien dan il-Papa, li “Ordinem Carmelitarum solidavit qui prius in concilio remanserat in suspenso”.[63]

Għalkemm fl-Oremus ta’ l-Uffizzju l-antik jingħad li l-Madonna wettqet mirakli biex tiddefendi l-Ordni, b’dankollu hemm min jaħseb li l-miraklu kien wieħed, dak ta’ Chester. Mela, jekk il-festa tat-Tifkira Solenni saret minħabba f’dak li ġara fil-Konċilju ta’ Lyons, naslu biex ngħidu li fl-ewwel 25 sena tas-seklu XIV il-festa kienet diġà bdiet issir. Għalhekk id-digriet tal-Ġeneral Bernard Oller ma rnexxilux jaqridha, għax kellha għeruq ġludin u fil-fond.

Twaqqfet meta twaqqfet il-festa, ix-xahar li ntgħażel biex tiġi ċċelebrata fih kull sena hu dak ta’ Lulju, ħaġa aċċettata minn kulħadd. Il-jum le. L-Ingliżi kienu għażlu s-17 il-jum ta’ dak ix-xahar. Għaliex? It-tweġiba ta’ Forcadell li, għal xi raġuni jew oħra mhux magħrufa, ma tissodisfa lil ħadd. Lanqas ma tippretendiha minn awtur li għamel studju hekk vast dwar l-istorja u l-liturġija ta’ din il-festa. Iżjed u iżjed, meta huwa stess iġib ix-xhieda ta’ Bale fejn hemm imniżżel ċar u tond il-motiv, jiġifieri li l-festa ssir f’dak il-jum minħabba fil-Konċilju ta’ Lyons.

Saggi, segwit minn oħrajn, bħal Macca u Boaga, ħaddem moħħu u ta’ raġuni li tidher valida. Jgħid, li l-Ingliżi nterpretaw ħażin id-digriet ta’ Lyons. Ħasbu li kien dak il-Konċilju li apprpva l-Ordni Karmelitan. Għalhekk dehrilhom li tkun ħaġa xierqa li jagħżlu s-17 ta’ Lulju, id-data ta’ dak id-digriet.

Meta l-festa tat-Tifkira Solenni ħarġet mill-Ingilterra mbidlitilha d-data. Fl-1481 dehret għall-ewwel darba l-ġurnata tas-16 ta’ Lulju, u baqgħet dejjem hekk sa llum. Jingħataw tliet raġunijiet differenti ta’ din il-bidla. Juan Bautista Lezana, O.Carm., kien tal-fehma li dan sar minħabba d-dehra tal-Madonna lil S. Xmun Stock meta tatu l-Labtu. Dak in-nhar kien is-16 ta’ Lulju.[64] Għalkemm hija teorija li tidher toqrob lejn is-sewwa, imma mhux ħielsa minn ċertu xettiċiżmu. Hija bbażata fuq test ta’ Peter Swanyngton, O.Carm., miġjub minn Jean Cheron, O.Carm., li aktarx mhux awtentiku.

Boaga jistaqsi, jekk id-data tas-16 daħlitx bi żball fil-Brevjar ta’ Venezja tal-1481? Ma jagħti l-ebda tweġiba. Jekk inhu hekk, hawn żball li baqa' jirrepeti ruħu fil-kotba liturġiċi mitbugħin fis-sekli XV u XVI, sa ma fl-aħħar sar id-data uffiċjali.

Forcadell ħareġ b’teorija ipotetika li qabdet art. Tidher konvinċenti. Jgħid, li forsi minħabba fil-festa ta' San Alessju li fl-Ewropa, kienet tiġi ċċelebrata fis-17 ta’ Lulju. Kien Għalhekk konvenjenti għall-Karmelitani li jittrasferixxu l-festa tagħhom għal jum ta’ qabel, 16, li kien għadu ħieles miċ-ċelebrazzjoni ta’ xi festa ta’ Qaddis.

Ngħaddu issa għal xi kummenti dwar l-oġġetti tal-festa. X’kellhom f’moħħhom il-Karmelitani meta waqqfu l-festa tat-Tifkira Solenni tal-Madonna? It-tweġiba trid tkun ibbażata mhux fuq x’jgħid dak jew l-ieħor, imma fuq id-dokumenti li s’issa nafu bihom. U dawn id-dokumenti huma tnejn, Oremus ta’ l-Uffizzju antik ta’ dik il-festa u l-“Legenda Inviolabilis iniquitatis”.

Fl-Oremus għandna ċar u tond li, b’dik il-festa, il-Karmelitani riedu jagħtu ġieħ lil Marija minħabba fit-titlu marjan li bih Alla għoġbu jżejjen lill-Ordni magħżul tagħha u l-mirakli li wettaq biex jiddefendih. Mela l-motiv huwa doppju: it-titlu marjan u l-mirakli b’difiża ta’ l-Ordni.

Li t-titlu marjan ta’ l-Ordni kien missielet ħafna fl-Università ta’ Cambridge, fl-1374, ħadd ma jista' jiċħad jew imieri. Imma minn hekk, jista' wieħed jasal għall-konklużjoni ta’ Saggi, jiġifieri li huwa wisq probabbli li l-festa twaqqfet minħabba fir-rebħa miksuba mill-Karmelitani f’dik il-kustjoni? Le, għax madwar 50 sena qabel diġà f’Chester kien hemm min ħadha kontra l-Karmelitani għall-istess raġuni. Hawnhekk il-Madonna kkonfermat b’miraklu, li bir-raġun il-Karmelitani jġibu dak it-titlu, għaliex huma ħutha, l-għeżież u l-magħżulin tagħha. Min-naħa l-oħra, diġà f’ittra ta’ Innoċenz IV, ta’ Awissu-Settembru 1246, insibu t-titlu ta’ “Aħwa tal-Imqaddsa Verġni Marija tal-Għolja tal-Karmelu”. Hija ittra sigrieta mibgħuta lill-Isqof ta’ Londra, fejn hu mitlub jgħin lill-Karmelitani. Kien Boaga li ppublika din l-ittra.[65] Ħaġa ta’ l-iskantament! Wara 10 snin l-istess awtur joħroġ bi stravaganza, li r-rebħa tal-Karmelitani f’Cambridge hija waħda miż-żewġ prodiġji tal-Madonna favur il-Karmelitani.

Minbarra l-motiv, fl-Oremus jissemmew “mirakli” li saru b’difiża ta’ l-Ordni, imma l-ebda miraklu mhu msemmi b’ismu. Hemm min jaħseb li dawn il-mirakli huma tnejn, dawk imniżżlin fil-“Legenda inviolabilis iniquitatis”. Hawnhekk jissemmew id-dehra tal-Madonna lil Onorju III (?) biex twiddbu ħalli ma jdumx ma joħroġ id-digriet favur l-Ordni. Tagħtih ukoll x’jifhem, li ż-żewġ “confratres” (Kardinali?), rivali tal-Karmelitani, b’kastig ta’ Alla kienu se jisfaw mejta b’mewta differenti, imma fl-istess “hora” (?).

Xi wħud jattribwixxu dik id-dehra mhux lil Onorju III, għaliex approva r-Regula, imma lil Onorju IV. Għaliex ikkonferma l-Ordni. Dwar il-“confratres”, il-fehma ġenerali hi li kien Kardinal,[66] imma mhux neċessarju li hu hekk, għax dik il-kelma fiha nnifisha tfisser “sħab” jew “soċji” f’xi professjoni, eċċ. Il-kelma “hora” mbagħad jista' jkollha aktar minn tifsira waħda; siegħa, żmien, staġun. L-ismijiet ta’ dawk li sfaw mejta, skond John Bale, wieħed biss kien Kardinal, San Bonaventura; l-ieħor kien San Tumas. It-tnejn kellhom x’jaqsmu mal-Konċilju ta’ Lyons u t-tnejn mietu fl-istess sena 1274, Bonaventura fil-15 ta’ Lulju (jumejn qabel ma ħareġ id-digriet ta Lyons), u l-ieħor fis-7 ta’ Marzu (kważi fl-istess staġun li miet l-ieħor, u t-tnejn mietu ddiżgrazzjati. S. Tumas meta miet, kien fi triqtu lejn Lyons għal dak il-Konċilju. Jgħidu li kien sejjer biex jeqred il-Karmelitani.[67]

L-aħħar kumment hu dwar il-miraklu ta’ Chester. Għedna li fl-Oremus l-antik tal-festa tat-Tifkita Solenni, hemm imniżżel iktar minn miraklu wieħed, għalkemm ma jissemma l-ebda wieħed b’ismu. Xi wħud, bħal Zimmerman, jaraw f’dak il-kliem allużjoni ċara għall-miraklu ta’ Chester. Oħrajn, bħal Kallenberg, mhumiex daqshekk ċerti. Il-miraklu li jitkellem minnu l-Brevjar ta’ Ferrara (1459-1478), huwa possibilment dak ta’ Chester, filwaqt li ż-żewġ mirakli mniżżlin f’Brevjar Ġermaniż (1476), jista' jkun li wieħed minnhom hu ta’ Chester, bil-maqlub, hemm min jiċħad għal kollox (Forcadell) li f’dak il-kliem ta’ l-Oremus hemm “ex proposito” allużjoni għall-miraklu ta’ Chester.

X’kellu f’moħħu l-awtur ta’ dak l-Oremus ħadd ma jaf. Għalhekk ħadd ma jista' jasserixxi jew jinnega li hemm allużjoni għall-miraklu ta’ Chester f’dak il-kliem ta’ l-Oremus. Min-naħa l-oħra wieħed jintebaħ malajr bl-iżball ta’ Zimmerman, għax il-miraklu ta’ Chester ma seħħx fl-1374, imma fis-snin 1291/1323. Iżjed joqrob lejn is-sewwa Kallenberg, meta jiffissa tmiem is-seklu XIII għal dak il-miraklu.

Qabel ma nagħlqu, ma nistgħux inħallu barra l-kustjoni, jekk il-festa tat-Tifkira Solenni ta’ Santa Marija mwaqqfa mill-Karmelitani ta’ l-Ingilterra, kelliex xi rabta mal-festa tal-Madonna tal-Labtu tal-Karmnu. Storiċi (Zimmerman, Saggi, Macca, Boaga) u studjużi oħra (Kallenberg, Copsey), jgħidu li le. Oħrajn ixaqilbu lejn tweġiba pożittiva. Fost dawn ta’ l-aħħar jissemma Magennis. Fil-fehma tiegħu huwa probabbli li hemm riferenza indiretta f’żewġ talbiet. Xejn mhu konvinċenti.

L-aqwa argument huwa bbażat fuq il-Messal ta’ Londra (1387-1393). Fih insibu mniżżla l-Flos Carmeli. Mhix sħiħa, jidhru biss il-kelmiet: “...endor celi virgo”, u “set viri nesci...”. Saggi huwa kuntrarju, għaliex din l-antifona mhix sħiħa, u għalhekk ma nafux jekk hemmx referenza għal-Labtu. Il- “Carmelitis da privilegia”, għalhemm tinsab f’reċenzjonijiet tal-Katalgu tal-Qaddisin Karmelitani, imma fil-kodiċi Staatliche Bibliotek ta’ Bamberg (misc. Lit. 120) hemm il-fażi “esto propita”.[68]

Fuq din il-kustjoni jien diġà ktibt fit-tul.[69] Imma hawnhekk jinteressana nkunu nafu ta’ min hi l-antifona. It-tweġiba hija waħda, ta’ S. Xmun Stock, jew aħjar attribwita lilu. U S. Xmun Stock huwa dak li l-Madonna tatu l-Labtu. Mela, ladarba l-awtur tal-quddiesa l-antika tat-Tifkira Solenni ta’ Santa Marija, niżżel fiha l-Flos Carmeli (sħieħa jew le), ma nistgħux neskludu għal kollox ċerta rabta mal-festa tal-Madonna tal-Karmnu. Insaħħu kliemna bil-fema ta’ bosta awturi Karmelitani li jinkludu l-Labtu fit-twaqqif tal-festa, bħalma huma Segerus Pauli, Ġwanni ta’ S.Bernard, Daniel a Virgine Maria, Juan Sylvera, Giuseppe Fornari. Magħhom nistgħu nżidu ‘l Augustin Forcadell. Jidhirlu li ma jistax jiċħad li l-awtur ma ġieħx f’moħħu l-Labtu meta kiteb l-Oremus ta’ l-Uffizzju antik tal-festa. Kemm aktar, mela kellu f’moħħu l-Labtu meta niżżel fil-quddiesa l-Flos Carmeli!

---

[Dan l-artiklu deher fil-Programm tal-Festa tal-Madonna tal-Karmnu, Valletta - 2002, pp. 3-21.]